İnsan sesi nasıl oluşur ?

Başta insan olmak üzere bütün omurgalılar ağız, akciğerler ve ses tellerini kullanarak ses çıkarır. İnsanın sesi konuşmasına, şarkı söylemesine, mırıldanmasına, bağırmasına olanak verir. İnsan sesinin oluşması için önce akciğerlerden gelen hava soluk borusuna dolar ve buradan dışarı çıkar. Soluk borusunun üst bölümünde gırtlak yer alır. Gırtlakta ses telleri bulunur. Sert lifleri andıran ses telleri tıpkı bir kemanın telleri gibi iş görür. Akciğerlerden gelen havayla titreşir ve insan sesinin çıkmasını sağlarlar. İnsanlar gırtlak kasları, ağız, dudak ve dişlerinin yardımıyla bu sesleri sözcüklere dönüştürürler .

İnsan Sesi ve Sesin Özellikleri

İnsan Sesi

İnsan sesi Tanrı’nın müzik sanatına ve bizlere sunduğu en muhteşem hediyelerden biridir. Eski zamanlarda sadece ayinlerde ve bu gibi dinsel temalarda kullanılan insan sesi daha sonraki aşamalarda, özellikle Rönesans sonrasında din dışı konularda da kullanılmaya başlanmıştır. Operanın doğması ile birlikte solo ses ve şarkıcılık büyük bir ustalığa ulaşmıştır. Ses ve söze ilave olarak melodinin katmış olduğu nicelik, şan sanatını etkileyici bir sanata dönüştürmüştür. Sesin gürlüğü, niteliği ve yüksekliği gırtlağın iç yapısına bağlıdır, bu çeşitlilikler neticesinde bir çok sanatçı, bu yetenekleri sayesinde sanatta kendilerine özel bir yer bulmuşlardır. Ses tiplerine ve özelliklerine göre müzik türleri geliştirilmiş, farklı şekilde okuma tarzları meydana gelmiştir. İnsan sesleri incelik ve kalınlık kavramına göre sınıflandırılır, buna göre ses öncelikle kadın ve erkek sesleri olmak üzere ikiye ayrılır. Buna göre en ince sesten başlayarak kalına doğru sıralarsak:

• Soprano

• Mezzo-Soprano

• Alto

• Tenor

• Bariton

• Bas

Soprano en ince kadın sesi, mezzo-soprano orta incelikte kadın sesi, alto kalın kadın sesi; tenor ince erkek sesi, bariton kalın erkek sesi, bas en kalın erkek sesi olarak yorumlanır. Bunlara ilave olarak Bas-Bariton denen bir ses aralığı vardır, bu aralıkta bariton ve bas arasındadır.

Resimde insan sesi aralıklarını piyano klavyesindeki düştüğü pozisyonlar gösterilmektedir.

Sesin Özellikleri

Sesin özellikleri 3 temele dayanır:

1. Sesin Yüksekliği (Pes sesler & Tiz Sesler)
Sesin tiz veya pes oluşunu belirlemek için sesin frekansları kullanılır. Bunun hesaplanması için sesin saniyedeki frekansı bulunur. Frekanslar yükseldikçe ses incelir alçaldıkça ses kalınlaşır. Kadın seslerinin frekansı erkek seslerine göre daha yüksektir. Bu durumda kadın sesinin daha ince olduğu ortaya çıkmaktadır.
İnsan kulağının işitebildiği sesler 20 ile 20.000 frekans arasındaki seslerdir. Müzik için ise kullanılan ses frekans aralıkları 27,5 ile 4186 frekans aralığıdır.

2. Sesin Gürlüğü (Desibel Oranı)
Sesin gürlüğü titreşim genişliğine bağlıdır, titreşim genişliğine göre, suya düşen bir damla nasıl dar bir desibel yaratıyorsa, makinalı tüfek sesi o oranda geniş bir desibel yaratır.
Bazı sesler o kadar yüksektir ki bunlar kulakları incitebilir. Ses dalgalarının genliği arttıkça,sesin yüksekliği artar. Ses şiddeti desibel (dB) cinsinden ölçülür.Örnek olarak kulakta bir rahatsızlık yapan sesin şiddeti 120 dB'dir.
Hemen hemen duyulamayacak bir sesin şiddeti ise 0 dB'dir. Frekansı 30 Hz'den az ve 15.000 Hz'den fazla olan seslerin duyulması sesin şiddeti ve yüksekliğine bağlıdır.

3. Sesin Niteliği (Sesin Rengi)
Çocukluğunuzda annanenizin evinde kaldığınızı hayal edin ve bahçedeki kümeste 4 çeşit horoz olduğunu. Bu horozlardan biri çok değişik ötüyor olmalı ki siz o her öttüğünde o horozun öttüğünü anlayabiliyorsunuz. İşte bu olay o horozun sesinin niteliğine bağlıdır.

Sesin niteliği neden var olan bir şeydir?
Çünkü her ana sesin ardından bıraktığı doğuşkan sesleri vardır, bu doğuşkanlar ana sesin karakterini belirlerler. Bu doğuşkan seslere armonikler denir.
Bu doğuşkan sesler ana sesle uyum içerisindedirler, bu güzellik sesin rengini belirler. Örneğin, bir çocuk sesinin tınısı genelde bir yetişkinin sesinin tınısından daha büyüktür. Müzik ölçeğinde herbir nota farklı bir tınıya sahiptir. Sesin tınısı da yine frekansa bağlı bir özelliktir. Yüksek tınılı seslerin frekansı da büyüktür. Örneğin,bir piyano ile keman aynı notayı çaldıklarında kulağımızda uyandırdıkları duygular farklıdır. Bunu keman ile piyanonun verdiği seslerin tınıları farklıdır şeklinde ifade ederiz. Sesin tınısı, ses kaynağının yapısını belirleyen bir özelliktir.
Doğada birden çok ses beraber bir uyum içerisindedir, bir bahar sabahı bahçenizde kıpırdıyan dallarla ispinoz kuşunun ötüşü, içinizde güzel duygular uyandırır, bu da sesin birleşip insan piskolojisine uyguladığı etkileri apaçık göstermektedir. Doğanın sesleri aynı bir orkestra etkisi uyandırmaktadır.

İnsan Sesinin Duygusal Değeri
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
İnsanı insanca hareket ettiren özelliklerden belki de en önde geleni sestir.Ses kişinin ruhsal ve zekâ ile ilgili özelliklerini sonsuz imkanları ile ortaya koyar.
Ruhsal yapımızın dışarıya aksetmesinde en büyük araç olduğundan,bunun değerini bilenler elinde kişiliklerinin maddi ve manevi oluşumunu güçlendirir.
Her türlü duygumuzu ifade için kullandığımız kelimeler ses ile istenilen renge bürünerek,bu duygularımızı daha da etkili bir hale sokar.Büyük devlet adamları ,kumandanlar,krallar ve imparatorlar belki de bu büyüklüklerini birazda seslerinin özelliklerine borçlu idiler.Eski Roma imparatorları halka,ordularına konuşma yapacakları zaman özel bir kişi elindeki trampet ile,flüte benzer bir musiki aleti ile çıkış notası verirdi.Adeta şantöze ses ayarı yaptırmak gibi.

Sokrates kişileri sesleri ile değerlendirirdi."Konuş ;kim olduğunu ,ne olduğunu söyleyeyim".
Ses,kimi zaman merhameti,kimi zaman nefreti,sevgiyi,kini,ümitsizliği,sevinci,acı ve aşkı kolayca ortaya koyar.Hatta bazen aynı kelimenin muhtelif şekli bütün bu anlamları doğurabilir.
Sesin bu özelliği,kişiye özel varlığı,onun tınısı dediğimiz duygusal kılıftan doğmaktır.Bu kılıf,renklendirme özelliği her kişide vardır.Bütün iş bunun varlığını bilmekten,bilincine varmaktan ve iyi kullanmaktan doğan kelimeler insan sesinin rengine bürünmekle canlılık ve hayatiyet kazanır,bu hayatın,yaşamanın esasını teşkil eder.Kelimelerde ses ile daha anlamlı hale gelir.Yerinde kullanılan kelime bir de istenen ses tonunua haiz olursa daha etkili olur.

İnsan sesi his ve düşüncelerimizi ortaya koyarken hiçbir zaman otomatik olarak çalışmaz.Vücudumuzun birçok organları otomatik olarak çalışmaktadır. Kalbimiz,bağırsaklarımız,böbreklerimiz gibi bunların çalışmalarını biz isteyerek değiştiremeyiz.Fakat sesimiz bir noktaya kadar bilincimizle,istememizle değiştirebilir.Bilincimiz istediği kelimeyi seçer ve istediği şekilde söyleyebilir.
Kelime kutsal ve hissi özellikleri,mimik hareketlerini ve sesi kazanması iel kişinin özelliği ortaya çıkar Ruhsal heyecan sadece en iyi kelimeyi kullanmakla bakışla,el ve vücut hareketleri ile duruşla değil fakat kelimedeki ses,aksan ve renk ile ifade edilir.

Eğer seste ileri decede bir hissi taraf varsa bu takdirde kelimeler artık şarkı ismi alır ve yine kelime ile anlatılan hissi davranış ileri decede artar ve değer kazanır.
İnsan sesi ister konuşma olsun ister müzikal bir ifade aldığı şarkıda olsun aslında bir takım adelelerin fiziksel ve fizyolojik çalışması sonucu doğmaktadır.
Gerek konuşmada gerekse şarkı söylemede bu fiziki ve fizyolojik çalışma aynıdır.Konuşma sesi ile şarkı sesi arasındaki fark şudur:Konuşma sesinde ses titreşimleri (ses dalgaları) kısıtlı aralıklardadır ve müzikal aralıklara uymaz.Gayri muntazamdır.O halde şarkı veya müzikal sesi şöyle tarif edebiliriz.

Sesin muntazam aralıkı müzikal kurallara uyarak,geniş bir frekansı kapsar ve ritmik bir şekilde çıkarılmasına müzkal ses ismi verilir.Bunun aynı şekilde lirik ve şiirle ilgili kelimelerle ifadesine de şarkı ismi verilir.
Ses çıkarmakta ve netice olarak şarkı söylemekte yukarıda belirtildiği gibi fizik ve fizyoloji kanunları esas olduğuna göre insan sesini en iyi çıkarabilmek ve bu sesi müzikal bir şekilde ifade edebilmek için sesin bu iki özelliğini iyi bilmek lazım gelecektir.Bu bakımdan bundan sonraki bölümlerde ;
1-Sesin fiziksel kanunları
2-Sesin çıkarılmasındaki fizyolojik kanunları gözden geçirmek zorunda kalacağız.
Sesin fiziksel özellikleri ister müzikal enstrumalarla ister insanda olsun aynıdır,değişmez.Fakat sesin fizyolojik kanunları birçok özellikleri kapsamaktadır.Burada evvela ses çıkaran ve sesin çıkmasına yardım een organları gözden geçireceğiz.Sonra bu organların normal şartlar altında nasıl çalıştığını göreceğiz.Bunların iyi kullanılmaları,bozukluklarına mani olunmaları (hastalık) ayrı bir konu olacaktır.