Ardahan'a Kızılbaşların yönelmeleri Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim'in (Taht yılları 1512-1520'dir. Sultan Selim'e "kötü" anlamına gelen "Yavuz" ünvanı verilmiştir; Yavuz daha sonra yiğit, gözü pek anlamını kazanmıştır.) Safaviler'in sultanı Şah İsmail Hatayi ile mücadelesi sırasında Anadolu'da gerçekleştirdiği büyük Kızılbaş kıyımı ile başlamıştır. Osmanlı'nın ve Yavuz Sultan Selim'in, katliamından sürgününden kaçan Kızılbaşlar arasında Antep, Maraş Kızılbaşları da vardır. İşte Ardahan'a gelen ilk yoğun Kızılbaş kitlesini Yavuz katliamından kurtulup Ardahan'ın Damal ve Hanak dağlarına ve ormanlarına sığınan Kızılbaşlar-Aleviler oluşturmaktadır. Yani Damal Kaymakamlığı'nın resmi internet sitesinde ve kimi sitelerde yazıldığı gibi Ardahan ve Damal Alevileri gönüllü olarak gelen Dulkadir Alevilerinden değil; sürgün gelen, Osmanlı'nın katliamından kaçan Alevilerdir; dolayısıyla Damal Kaymakamlığ'nın resmi internet sitesinde ve kimi sitelerdeverilen bilgi yanlıştır, yalandır. Osmanlı katliamından kurtulmak için Damal'a ve Hanak'a gelen Alevilerin ezici çoğunluğu Oğuz Türkmenlerindendir; 800-1000 yıllarında Müslüman Arap ordularının Orta Asya'daki Türk katliamlarından kaçıp Horosan-İran'a, ordan kısmen Kuzey Irak'a, Kuzey Irak'tan Maraş-Antep'e bu bölgelerden de Ardahan'a gelmişlerdir. Bu Kızılbaş Aleviler (Dadalı-Dedeli Türkmenleri) Selçuklulara (1240 Babai Ayaklanması) ve Osmanlılara ( Şah İSmail'in yanında yer alma) karşı ayaklanmalara katılmışlardır. Daha sonra 1600'lerde (Kuyucu Murat'ın katliamlarından ve müftülerin karalamarından kurtulmak için) Diyarbakır ( Hamdullah Efendinin fetvaları vs.) ve Amasya bölgelerinden, 1800'lerde Ege'den Osmanlı'nın katliamından ve zorla yerleşik yaşama geçirme girşiminden kurtulmak için Kızılbaşların bir bölümü gene dağlık ve ormanlık olana Damal'ın tümüne, Hanak'ın kimi köylerine (Gundi ve Gülistanlılar 1800-1900'lerde Osmanlı'nın Dersim katliamından kaçarak) Göle'nin dört köyüne Ardahan'ın bir iki merkez köyüne sığınır.

Ocak-Tarikat:

Bekdeşi/Bektaşi olanlar Garip Musa Ocağı’na bağlı olan köyler:
Saskara, Piklop, Kerkedan,Virana, Nakala, Aşağı ve Yukarı Gündeş ile Seyitveren (Seyitören) köyleridir. Diğer Türkmenler Hüseyni, Haydarı kolundan gelen ocaklara bağlıdırlar ve dedeleri Maraş yöresinden gelir. Bektaşi olanlar Hacı BektaşDergahı’na bağlı olan ocaklardır. Cemlerde pençe-i Ali aba ile yani talibin sırtını pençe ile Hüseyni ve Haydari olan dedeler ise talibin sırtını “erkân”la sıvazlarlar. Bu işlemler “Görgü Cemi” sırasında yapılır.” Erkan” dediğimiz de Oğuzların cem ayinlerinde Şaman’ın kullandığı kutsal asadır. Bu Türkmenler Erkânın cennetten çıktığınainanarak kutsal sayarlar. Erkan’ın Cebrail aracılığı ile Hz.
Fatma’ya hediye olarak gönderildiğine dair inançların Horasan’dan Anadolu’ya taşımışlar ve törelerince de yaşatmaktadırlar ( Ögel, 1984).

Boy-Oymak-Tire:
Erzede (Erzade), Fayatlı (24 Oğuz’dan Bayatlı Boyu), Gündaşlı/
Gündeşli (Dulkadurlu Ulus’taki 24 boydan biri), Tekeli (Antalya /Teke bölgesinden 1403 de Timur’un Azerbaycan’a sürdüğü ve daha sonra da Akkoyunları yıkıp, l501’de Tebriz’de Şah-İsmail’i tahta oturtan yani Türkman Boyundan “Tekelü”lerin bir kısmı Çepni, Geygelli (Abdal Türkmanlar) Çelepler, Köseler, Kalenderiler, Göğçeli, Babagagibi soy adları geçmektedir (İnan, 1954: 97).

Ardahan'ın Alevi köyleri
Damal; 12 Köy
Hanak; 10 Köy
Göle; 4 Köy

Ardahan Aleviliği;

Şah İsmail’i Tebriz’de tahta geçiren yedi Türkmen boyundan oluşmaktadır. İnanç olarak ezici çoğunluğu Kızılbaşlardır.

degerli bilgiler icin tesekurler can

evet bende geçen sene ardahanda bulundum..kısa zamanda bulunmama rağmen ardahanda bir çok alevinin yaşadığını görünce çok sevindim ve birazda şaşırdım.özellikle tanıştığım bir çok insanla başta damal ve köyleri başta olmak üzere alevi insanımız burda yaşamaktadır.zaten seçimlerde chp ye yoğunluk biraz fazladır.

evet bende geçen sene ardahanda bulundum..kısa zamanda bulunmama rağmen ardahanda bir çok alevinin yaşadığını görünce çok sevindim ve birazda şaşırdım.özellikle tanıştığım bir çok insanla başta damal ve köyleri başta olmak üzere alevi insanımız burda yaşamaktadır.zaten seçimlerde chp ye yoğunluk biraz fazladır.

Damal Merkez (Konuksever Mah,Çaybaşı Mah,Serhat Mah.Tamamı) Nüfus:5800
Y.Gündeş Köyü (350 Hane Tamamı) Nüfus 1700
Burmadere Köyü (Sors) (300 Hane Tamamı)-Nüfus 1200
Seyitören Köyü (220 Hane Tamamı) Nüfüs 800
Otağlı Köyü (Erzade) (180 Hane Tamamı)- Nüfüs 760
A.Gündeş Köyü (160 Hane Tamamı)- Nüfus 659
Oburcak Köyü (Çikora) (100 Hane Tamamı)- Nüfus -670
Eskikılıç Köyu (Kirpeşen) (90 Hane Tamamı)-Nüfus 550.
Dereköy Köyü (70 Hane Tamamı)- Nüfus 324
Tepeköy Köyü (45 Hane Tamamı)- Nüfus 150
Üçdere Köyü (Samıtka) (35 Hane Tamamı)-Nüfus 135
Kalenderdere K (Dereli) (20 Hane Tamamı)- Nüfus 90

Not: Damal Alevilerinin tamamı Türkmendir.


Hanak İlçesi ve Köylerindeki Alevi Nufüs

1.Merkezde birkaç esnaf ailesinin dışında Alevi nüfus bulunmamaktadır.
2.Koyunpınar Köyü
3.İncedere Köyü
4.Çimliçayır Köyü
5.Çavdarlı Köyü
7.Çat Köyü
8.Güneşgören Köyü
9.Çiçeklidağ Köyü
10.Serinkuyu Köyü

Not: Hanak Alevilerinin tamamı Türkmendir.


Göle İlçesi Alevi Köyleri

1.Kundik (Alevi zaza)
2.Gülistan (Alevi Kürt)
3.Kalecik (Alevi Türkmen)
4.Yeni Köy(Alevi Türkmen)

Damal Merkez (Konuksever Mah,Çaybaşı Mah,Serhat Mah.Tamamı) Nüfus:5800
Y.Gündeş Köyü (350 Hane Tamamı) Nüfus 1700
Burmadere Köyü (Sors) (300 Hane Tamamı)-Nüfus 1200
Seyitören Köyü (220 Hane Tamamı) Nüfüs 800
Otağlı Köyü (Erzade) (180 Hane Tamamı)- Nüfüs 760
A.Gündeş Köyü (160 Hane Tamamı)- Nüfus 659
Oburcak Köyü (Çikora) (100 Hane Tamamı)- Nüfus -670
Eskikılıç Köyu (Kirpeşen) (90 Hane Tamamı)-Nüfus 550.
Dereköy Köyü (70 Hane Tamamı)- Nüfus 324
Tepeköy Köyü (45 Hane Tamamı)- Nüfus 150
Üçdere Köyü (Samıtka) (35 Hane Tamamı)-Nüfus 135
Kalenderdere K (Dereli) (20 Hane Tamamı)- Nüfus 90

Not: Damal Alevilerinin tamamı Türkmendir.


Hanak İlçesi ve Köylerindeki Alevi Nufüs

1.Merkezde birkaç esnaf ailesinin dışında Alevi nüfus bulunmamaktadır.
2.Koyunpınar Köyü
3.İncedere Köyü
4.Çimliçayır Köyü
5.Çavdarlı Köyü
7.Çat Köyü
8.Güneşgören Köyü
9.Çiçeklidağ Köyü
10.Serinkuyu Köyü

Not: Hanak Alevilerinin tamamı Türkmendir.


Göle İlçesi Alevi Köyleri

1.Kundik (Alevi zaza)
2.Gülistan (Alevi Kürt)
3.Kalecik (Alevi Türkmen)
4.Yeni Köy(Alevi Türkmen)

yanlısın var göle de 4 tane alevi zaza 1 tane ise alevi kurmanc köyü vardır toplam 5 alevi köyü. türkmen kökenli alevi yoktur gölede. (bu konularda arastırmalar yaptıgım icin biliyorum)