PİRİBABA:

Merzifon’daki türbesi yüzyıllardır halkın ziyaret yeri olan Piribaba’nın yaşamı ve yaşadığı dönemlerde başından geçen olaylarla ilgili sağlıklı bilgi bulunamamıştır.Piribaba ile ilgili yalnızca iki kaynak vardır: Birincisi Prof. Fuat Köprülü’nün “Türk Edebiyatında ilk Mutasavvıflar”,diğeri de Evliya Çelebi’nin“Seyahatname”sidir. Fuat Köprülü’ nün kitabında Piribaba’dan 12.yy’da yaşamış büyük mutasavvıf Ahmet Yesevi’nin Rum (Romalı) Diyarı’na gönderdiği altı halifeden birisi olduğu,Merzifon’da tekkesi olduğu ve orada gömülü olduğu bilgileri verilmektedir.

Evliya Çelebi,1647 yılında Merzifon’a geldiğini,Piribaba ve Şeyh Abdurrahim Rumi’nin türbelerini ziyaret ettiğini saygılı bir dille anlatmaktadır.Piribaba ile ilgili olarak:Horosan’dan Türkmen Hoca Ahmet Yesevi’nin izniyle Anadolu’ya gelip Merzifon’un doğusunda,kente bakan bir yamaç üzerinde yerleştiği ve tekkesini burada kurduğu.Ancak yaşlılık dönemlerinde içe dönük bir yaşam sürdürmüş olduğu anlatılmaktadır.Kendisiyle ilgili birçok söylenti vardır.

Evliya Çelebi,”Yeri büyük kubbelerle bezenmiş,büyük bir alan,mutfak ve devriş odalarıyla donanmış olup her gece iki yüz adam konup göçer,iki yüzden çok başı açık devrişi vardır.”demektedir.

Bazı söylentilere göre de Piribaba’nın Marıncalı (Karamustafapaşa Köyü)olduğu ileri sürülmektedir.Söylentilerin birkaçı usta-çırak ilişkileri ile ilgili olup bazıları da Fatih Sultan Mehmet’le ilgilidir: Fatih’in Amasya’dan İstanbul’a giderken Merzifon’a uğrayıp Piribaba ile görüştüğü söylenirse de yaşadıkları yıllara uygun düşmediğinden gerçek dışıdır. Uzun yıllar Merzifon’da öğretmenlik yapan Edebiyat Tarihçisi Vehbi Cem Aşkun, (1909-1979) 1947’de yayınlanan “Piribaba”adlı kitabında özetle şunları yazmaktadır:

”Arkadaşım İskender Haki Engin,Hacı Bektaş Veli’nin halifelerinden “Koyun Baba” ile “Piribaba”dan söz etti.Ben de Sivas’ın satgılı din ulularından “Rüstem Raşit’in “Silsilename”sini inceledim.Hacı Bektaş Veli’nin halifeleri arasında ikisinin de adına rastlayamadım.Bütün Mutasavvıfları çok ince hesaplarla kollara ayıran Silsilename’de yalnız Şeyh Abdurrahim Rumi’nin adı bulunmaktadır.

Piribaba’nın Silsilename’de yer almayışının nedeni,içedönük bir yaşam sürdürmüş olmasından kaynaklanmış olsa gerek.”Kamil”ve “Vasıllar”Tasavvuf törelerine göre,”Evliya”ve”Enbiya”olarak iki bölüme ayrılırlar.

Evliyalar,Tanrı’ya ulaştıktan sonra yeniden insanların arasına döner ve yeniden insanlara doğru yolu göstermek,onları uyarmakla görevlendirilirler.Bunlardan yol gösterici olmayanlara içedönük derler ki Piribaba bunlardandır.Tanrı’ya ulaşmış ancak yol göstericilik görevinden yoksun kılınmıştır.Bu nedenle ömrünü bağ ve bahçelerde gezmekle,hamamlarda yatmakla tamamlamıştır.Merzifon’da Eski Hamam adında tarihi bir hamam bulunmaktadır.

Piribaba genellikle bu hamamda yatarmış. Var olan kaynaklardan doğum ve ölüm yıllarını saptayamadığımız gibi yaşamı ile ilgili ayrıntılı bilgi de edinemediğimiz Piribaba,Horasan’dan gelmiş bir “Sofu”dur.Ünlü Ahmet Yesevi’nin yandaşlarındandır.

Türbesi,Evliya Çelebi’ninde belirttiği gibi yüksekçe bir yer olanSarıbayındır’dadır.Tekkesinin bulunduğu mahalleye “Tekke Mahallesi”denlmektedir. Muhteşem türbesi bugün bakımsız durumdadır.Halkın gönlünde ve kafasında büyük yeri vardır.Ziyaretçileri hiç eksik olmaz.