Sponsor Reklamlar
Sponsor Reklamlar



Dersim aşiretleri 3.bölüm

 Alevilik ve Aleviler /Ana Forum Katagorisinde ve  Alevi Resimleri Forumunda Bulunan  Dersim aşiretleri 3.bölüm Konusunu Görüntülemektesiniz.=>DERSİM AŞİRETLERİ (ÜÇÜNCÜ BÖLÜM) Osmanlı Kayıtlarında Adları Anılan Dersim Aşiretleri Cevdet Türkay’ın yayınladığı Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğunda Oymak, Aşiret ve Cemaatlar adlı çalışmada belli başlı Dersim aşiretleri hakkında kayıtlar bulabiliyoruz. Aşağıdaki bilgileri 1608-1752 arası döneme, yani yaklaşık olarak Şerefname ve Eviya Çelebi Seyahatnamesi ile aynı döneme ait bu kayıtlardan ayıklamıştım. Burada C. Türkay’ın yaptığı gibi ilkin aşiretin (oymak, cemaat) adını, sonra da bulunduğu yerleri ve mensup olduğu ‘taifeyi’ gösteren özet bilgilere yerveriyorum. Gerekli gördüğüm yerde bazı notlar, açıklamalar ...

 
Seçenekler
Alt 04.12.09   #1
hasan
hasan - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Kıdemli Üye
Üye
Üyelik tarihi: Nov 2009
Yaş: 26
Mesajlar: 588
Rep Puani : 14
Standart Dersim aşiretleri 3.bölüm


DERSİM AŞİRETLERİ (ÜÇÜNCÜ BÖLÜM)

Osmanlı Kayıtlarında Adları Anılan Dersim Aşiretleri
Cevdet Türkay’ın yayınladığı Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğunda Oymak, Aşiret ve Cemaatlar adlı çalışmada belli başlı Dersim aşiretleri hakkında kayıtlar bulabiliyoruz.
Aşağıdaki bilgileri 1608-1752 arası döneme, yani yaklaşık olarak Şerefname ve Eviya Çelebi Seyahatnamesi ile aynı döneme ait bu kayıtlardan ayıklamıştım. Burada C. Türkay’ın yaptığı gibi ilkin aşiretin (oymak, cemaat) adını, sonra da bulunduğu yerleri ve mensup olduğu ‘taifeyi’ gösteren özet bilgilere yerveriyorum. Gerekli gördüğüm yerde bazı notlar, açıklamalar ve yorumlar yapıyorum.
C. Türkay’ın yayınladığı aşağıdaki Osmanlı kayıtlarında Dersimliler, Zazalar ve Yezdiler genelde ‘Ekrad taifesinden’, yani Kürt olarak gösterilir.
Martin van Bruinessen’in tırnaklı da olsa “Aslını İnkar Eden Haramzadedir” (1996) başlığı koyup taraf gibi davrandığı bir yazısında bu veriler Dersimliler’in Kürtlüğüne kanıt gibi yorumlanmaktadır.
Ciddi bir araştırmacı olduğunu düşündüğüm Bruinessen’in bu yanılgısını bu belgeleri ciddi olarak incelememiş olmasına bağlıyorum. Çünkü dikkatle tarandıklarında bu kayıtlardaki Türkmen ve Ekrad sözcüklerinin etnik Türklere veya etnik Kürtler’e denk düşmediği açıklıkla görülebilir. Osmanlı bu kavramları etnik anlamı dışında, daha çok sosyal statüye karşılık kullanmış gibi. Tam da Martin’in anlayışıyla hareket eden Türkçü Cevdat Türkay, kendi Giriş yazısında bu kayıtlara dayanarak şunları söyler:
‘’Kitabımızda derleyip topladığımız Oymak, Aşiret ve Cemaatlerin hemen hepsi Türkmendir; yani Oğuz Türklerindendir’’ (s. 10).
‘’Yani, adı Kürd ve Kürmanc olan aşiret veya cemaat bile Türkmen’dir. Zaten bu çalışmalarımızın amacı, Anadolu’daki aşiret ve cemaatların Türk asıllı olduklarını belgelere dayanarak ispatlamaktır.’’ (s. 16).
Yani Bay Türkay, daha bu çalışmayı yapmadan çok evvel düşüncesini zaten oluşturmuş, kararını vermiş, önceden kararlaştırdığı bir şeyi ispatlamak için de onbeşyılını verip bu araştırmayı yapmış. Kendisi söylüyor bunu.
Benim okuyucuya önerim aşağıdaki bilgileri incelerken Ekrad ve Türkmen gibi sözcüklere etnik bir anlam yüklememesi, bu tür sıfatları görmezden gelip diğer bilgiler üzerinde yoğunlaşmasıdır.
Türkay’ın açıklamasına göre kayıtlarda Oymak, Aşiret ve Cemaat terimleri aynı anlamda kullanılmaktadır. Bir aşiret aynı zamanda Oymak ve Cemaat olarak da verilir.
Yörük, göçebe demektir. Etnik bir anlamı yok gibi. Osmanlı döneminde oba (mahalle), cemaat, kabile ve aşiretten daha büyük (siyasal örgütlenmelere) topluluklara İl (El) veya Moğolca Ulus denmiştir: Dulkadırlı İli (Eli), Boz Ulus, Kara Ulus gibi.
Avcıoğluna göre Ok, aşiret demektir.
C. Türkay’a göre ise ok, bildiğimiz yayla atılan oktur.
Tarihlerinin Oğuz Destanı ile başladığı söylenen Oğuzlar (Oğuz Türkleri, Türkmenler)’ın efsanevi atası Oğuzhan’ın altı oğlundan üç büyüğünden türeyenlere Boz-ok’lar, üç küçükten türeyenlere ise Üçok’lar denmiştir. Türkay’a göre Anadolu Türkleri’nin ataları bunlardır. Oğuzlara bazen Türkmen adı da veriliyor. Böylece Oğuzlar, ilkin Üçoklar ve Bozoklar diye iki büyük bölüme ayrılıyor ve bunların herbiri de kendi içinde üçer bölüme ve üçerli bölümlerde dört kola bölünüyor ve Oğuzlar’ın toplam 24 boyu hesap ediliyor böylece.
Saltuknameyi yayına hazırlayan K. Yüce’ye göre ok kelimesi kabile (Boy) demektir. Üçok, üç boy; Bozok ise Boz boyu demektir.
Hasluck’a göre Türkmen terimi Yörük (Yürük) sözcüğüyle tıpatıp aynı anlama sahip olup yerleşik Türkler’e karşı göçebe Türkleri tanımlar.
C. Türkay’a göre, Türkman Ekradı, Türkmen Kürdleri demek. Bazen de Ekrad Türkmanı deniyor kayıtlarda.
Bu kayıtların aşiretlerden asker alma, vergilendirme ve göçebeleri iskan gibi ihtiyaçlardan dolayı yapılan yazımlar ve sayımlar olduğu anlaşılıyor. Anadolu’da Osmanlı hakimiyetinin kurulduğu 16. Yüzyıl başları (1514) en erken tarih olarak düşünülebilir.
Dersim ve Zaza Tarihi – Sözlü Gelenek ve Tarihsel Gerçek başlıklı kitap çalışmasının hazırlık evresine ait bu notlarımı okuyucuların da kullanımını sunuyorum. Tekrar hatırlatmam gerekecek: Aşiretlerle ilgili bilgilere ‘Not’ diye düşülen kısımlar bana aittir.
Açanlı (Açanlu)
Çemişgezek Kazası (Diyarbekir Eyaleti). Ekrad.
Bahtiyarlı
Dersim Sancağı, Konya sancağı. Ekrad.
Balaban (Balabanlı)
Malatya, Kırşehri, Konya, Tırhala, Silistre, Çirmen, Karahisar-ı Şarki, Rakka, Ruha (Urfa) sancakları, Erzurum, Kars, Çıldır eyaletleri, Sivas, Karaman, Dırama, Filibe, Hezargrad, Söğüd, Ereğli, Harput, Edirne ve Adana kazaları.
Bu aşiret hakkında şu not düşülüyor:
“Bozkoyunlu aşiretine tabi olan Balabanlı cemaatı, Aslen İran Ekrad yörükanı taifesinden olub Malatya kazasında Gözene derbendi kurbünde sakin idi. Pehlüvanlı içinde, Konya Eyaleti’nde olub konub ve göçerler”.
Balanlu
Malatya ve Bozok sancakları.
Ballı (Ballu)
Sivas (Zile kazası), Çorum, Amasya, Malatya (Keban Madeni), Aksaray, Arapgir sancakları, Turhal, Kengiri. Konar-göçer Ekrad taifesinden.
Balani
Pertek (Elaziz Sancağı) ve Gercüş (Mardin S.) kazaları. Ekrad taifesinden.
Not: Dede Bali adında Yörükan olarak tanımlanan ve Kars-ı Meraş, Niğde sancakları, Uşak, Banaz (Kütahya Sancağı), Tırnova, Ürgüb, Gümülcine ve Pravişte kazalarında gösterilen bir aşiret (cemaat, oymak) de kaydedilir.
Birinci Yörükleri
Diyarbekir Eyaleti Çemişgezek ve Arabgir sancakları ve Edirne. Yörükan taifesinden.
Berazi (Barezi)
Rakka, Mardin, Ruha (Urfa), Çemişgezek, Arapgir, Malazgirt ve Erzurum sancakları, Diyarbekir, Halep ve Şam eyaletleri. Göçebe Ekrad.
Besimli (Besimlü)
Çarsancak (Diyarbekir S.) ve Malatya sancakları, Erzurum. Ekrad.
Besban
Erzurum (Tercan kazası) ve Bayezid sancakları, Erzurum, Diyarbekir, Van ve Kars eyaletleri. Ekrad.
Bucaklı
Siverek (Diyarbekir E), Adana, Meraş, Teke, Kütahya, Aksaray ve Kocaeli sancakları, Anamur (Mamuriye) kazası, Kuban nehri boyu. Yörükan.
Not: Kayıtlara göre Siverek Sancağı’nın Bucak kazası vardı. Aynı belgelerde Kırım’a bağlı Bucak adlı bir yerleşme ile Rumeli vilayetinin Bucak adında bir yerleşmesi geçer.
Çarikanlı
Kiğı kazası (Diyarbekir E), Haleb, Meraş. Konar-göçer Ekrad.
Çakolu
Erzurum eyaleti Kemah ve Erzincan kazaları.
Canikli
Arabgir, Adana sancakları, Samsun ve Bafra kazaları (Canik Sancağı). Konar-göçer yörükan.
Not: Bu kayıtlarda Samsun, Bafra, Kavak, Akçay, Ünye, Satılmış ve Erim kazaları Canik Sancağı kapsamında gösterilmektedir. İdari hiyerarşide en büyük birim eyalettir. Daha sonra eyalete bağlı sancaklar ve her sancağa bağlı kazalar vardır.
Not: Biga sancağının Çan kazası var kayıtlarda.
Cekvan (Cekvanlı)
Erzurum, Aleşgird, Muş sancağı. Şeyatinperest, Yezidi taifesinden.
Çanlı
Kastamonu (Sinob kazası), Sığla (İzmir kazası), Aydın, İçel, Alaiye, Hamid ve Teke sancakları. ‘Türkman taifesinden’.
Çan-oğulları
Rakka ve Diyarbekir (Siverek S) eyaletleri. Türkman.
Dirsimli (Dirsimlü)
Erzincan, Kilis, Kiğı sancağı, Erzurum, Antakya kazası (Haleb Sancağı), Kuruçay kazası (Dersim Sancağı), Kemah kazası (Erzurum Sancağı), Çemişgezek Sancağı, Arabgir Sancağı, Harpırt Sancağı, Malatya Sancağı. Ekrad taifesinden.
Disim
Manavgat kazası (Alaiye Sancağı).
Disimli (Disimlü)
Erzincan kazası (Erzurum sancağı), Kilis sancağı, Kiğı sancağı, Erzurum, Antakya, Harburut (Harput), Çarsancak kazası (Diyarbekir), Çemişgezek (Diyarbekir). Ekrad taifesinden.
Burada şu not düşülüyor:
‘’Okçu İzzeddinli Aşireti’nden olan Disimli Aşireti’nin ekserisi çift ve dam ve bina eshabı ve zer ve hars ile meşguldür’’
(Bk. C. Türkay, a.g.e., Aşiretler, II. Bölüm, s. 76).
Disimli (Disimlü), Dirsimli (Dirsimlü)
Erzincan kazası (Erzurum sancağı), Kilis sancağı, Antakya kazası (Haleb sancağı), Erzurum sancağı, Kemah kazası (Erzurum sancağı), Eğin kazası (Arabgir Sancağı), Diyarbekir eyaleti, Kıği kazası (Erzurum sancağı), çemişgezek, Arabgir, Harbırt, Malatya sancakları, Çarsancak kazası (Diyarbekir eyaleti). Konar göçer Ekrad taifesinden.
Buraya düşülen notta şu açıklama var: “Disimli Cemaatı, Okçuizzeddinlü Aşireti’ndendir” (Bk. C. Türkay, a.g.e., s. 330).
Dersimliler, Osmanlı kayıtlarında yukarıdaki şekilde üç-dört ayrı aşiret imiş gibi verilirler. Ama adlarının yanısıra bulundukları yerlere dikkat edildiğinde bir tek ve aynı gruptan sözedildiği son derece açıktır.
Bu kayıtlar 17. ve 18. yüzyıllarda Dersimliler’in yayıldığı alan hakkında bir fikir vermektedir. Okçu İzzeddinli tanımlaması bize göre Yezidiler’le bir ilişkiye referanstır gibi.
Bir yerde Dersimliler’in yerleşik ve tarımcı olduğu söylenirken bir diğer yerde göçebe gösterilmektedirler.
Bulundukları yerler bu dönemde sancak olarak Dersim, Çemişgezek, Kığı, Arapkir, Erzincan, Erzurum, Malatya, Harput, Alaiye, Halep (Antakya kazası) ve Kilis gibi yerlerdir.
Dağıldıkları ilk merkezin Dersim (Tzanika, Çanestan)olduğundan kuşku duyulamaz.
Das, Dasni
Musul ve Niğde sancakları, Musul-Erbil arasında. ‘Yezidi taifesinden’.
Not: Kayıtlarda Musul eyaletinin Karadasni (Kara Dasni) adında bir sancağı geçer. Bu sancak Mamoş, Mendi ve Mendik aşiretlerinin bir yerleşmesi olarak gösterilmektedir (s. 117-118).
Delim
Rakka eyaleti, Hama ve Hums sancakları, Haleb, Bağdad. ‘Arab taifesinden’(‘Urban taifesinden’).
Urban sözcüğü, Türkçe Sözlüğe göre Bedevi (Çöl Arapları) demektir.
Dergezin (Dergezinli)
Rakka, Musul, Mardin sancağı, Ruha (Urfa) sancağı, Diyarbekir eyaleti, Çapakçur (Diyarbekir E).
“Dergezinli aşireti İran’dan hicret etmiş olub Müslümandır. Çapakçur’a iskan edilmişlerdir”.
Dücik
Diyarbekir eyaleti. Ekrad.
Docik (Docik Kürdü)
Çemişgezek Sancağı (Diyarbekir eyaleti). Ekrad taifesinden.
Dodik
Karavasni sancağı (Musul eyaleti), Edirne. Yörükan.
Doski, Dostki Jori
Musul Eyaleti, Hakkari sancağı. Ekrad.
Duzik
Erzurum, Kuruçay ve Kemah kazaları (Erzurum sancağı), Çemişgezek sancağı. Ekrad taifesinden.
Döğerli (Döğer, Döğerler)
Çemişgezek, Rakka, Karahisar-ı Sahib, Siverek, Karaman, Adana, Sis, Sivas, Menteşe, Haleb, Aydın, Meraş ve Diyarbekir sancakları, Kangal kazası. Beğdili aşiretine tabidir. ‘Türkman Ekradı Taifesinden’.
Diğer Döğer
Rakka eyaleti, Siverek, Çemişgezek, Adana, Sis ve Karahisar-ı Sahib sancakları. Beğdili aşiretinden. Türkman.
Diğer Sasa
Adana ve Tarsus sancakları. Yörükan.
Diğer Lulu
Kars-ı Meraş Sancağı (Meraş Eyaleti). Yörükan.
Dilimli
Erzurum eyaleti. Konar-göçer taifesinden.
Dimlek, Dimlekli, Dimekli
Rakka, Erzurum, Kars, Ahıska, Sivas, Malatya, Arabgir, Divriği, Diyarbekir, Bozok, Karaman, Kütahya, Aydın, Saruhan, Haleb, Hama ve Hums sancakları. ‘Türkman Taifesinden’.
Dünbüllü
Kilis Sancağı (Haleb Eyaleti). ‘Türkman Yörükanı Taifesinden’.
Ebu Seyf (Ebu Seyf Cemaatı)
Diyarbekir, Rakka, Çemişgezek, Çarsancak, Eğin, Taşeli (Malatya S), Mecidözü, Amasya, Sivas, Kırşehri sancak ve kazaları. Konar-göçer Ekrad.
Ebu Talibli
Kığı Sancağı. Ekrad.
Esedli
Bozok, Meraş, Haleb, Karahisar-ı Şarki, Silistre, Sivas (Yeni İl kazası) sancakları. Türkman Yörükanı.
Ferhad Uşağı
Dersim Sancağı. Ekrad.
Fahreddin
Malatya sancağı, Kuzuçan kazası (Erzurum sancağı).
Felaki
Kuruçay kazası (Dersim Sancağı). Ekrad.
Felani
Kuruçay kazası (Dersim Sancağı). Ekrad.
Gedenli
Malatya (Kerker ve Kahta kazaları), Erzurum, Karaman, Adana, Kayseri, Rakka, Siverek sancakları, Çarsancak kazası.
Gedik Uşağı
Çarsancak kazası. Ekrad.
Güran, Güranlı
Çemişgezek sancağı, Diyarbekir, Rakka, Sivas, Amasya, Karahisar-ı Şarki sancakları. Ekrad.
Gülabi (Gülabi Uşağı)
Kemah, Erzincan, Bozok, Yeni İl, Anadolu, mardin kazaları. Yörükan.
Sponsor Reklamlar

__________________
hasan isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alinti

Seçenekler


Bookmarks
    Bu içeriği paylaş --> Facebook Bu içeriği paylaş --> del.icio.us Bu içeriği paylaş --> Myspace Bu içeriği paylaş --> Google Bu içeriği paylaş --> Twitter Bu içeriği paylaş --> MSN Bu içeriği paylaş --> Digg Bu içeriği paylaş --> Yahoo Bu içeriği paylaş --> Linkedin
Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)
 
Önceki veya sonraki konu...
Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Forum Cevaplar Son Mesaj
Gizli Belgelerde Maraş Alevî Aşiretleri Alevi Alevi Araştırmaları 0 05.12.10 00:43
Velayetname'den Bir Bölüm Dede-baba Alevi Kitaplari 0 01.01.10 14:42
Kahramanmaraş bölgesindeki aşiretleri hasan Kahramanmaraş 0 04.12.09 12:09
Dersim aşiretleri 2.bölüm hasan Alevi Resimleri 0 04.12.09 11:58
Dersim aşiretleri hasan Alevi Resimleri 0 04.12.09 11:57






Sitemiz tüm dünyaya açık, hiçbir ayrım yapmaksızın faaliyettedir. Sitemize katılmak için alevi olmanız şart değildir kapımız herkese açıktır ve herkes fikir ve düşüncelerini özgürce konuşabilir. Ayrıca tüm üyeler her türlü görüşlerini önceden onay olmadan anında siteye yazabilmektedir. Her türlü sorumluluk yazan kullanıcıların kendisine aittir. Uygunsuz davranış vb. hareketler bazen site ekibinin gözünden kaçabilir. Bu yüzden uygunsuz davranış görülmesi durumunda, şikayetlerinizi iletişim bölümünden bildirirseniz, gerekli işlemler yapılacaktır. Bu site, telif hakları Copyright ©2000 - 2011, Jelsoft Enterprises Ltd'e ait olan vBulletin® scripti ile tasarlandı ve kodlandı. Ayrıca sitemiz extra Php ve Ajax -jQ- ile güçlendirildi. Arama motoru optimizasyonu ise, vBSEO kullanılarak yapılmıştır.

SEO by vBSEO 3.6.0 PL2